Th.S Nguyễn Văn PhùngGiáo viên ToánTh.S Nguyễn Văn Phùng
Trang chủ › Bài viết › Ôn thi vào 10
Ôn thi vào 10 · Lớp 9

Phương trình bậc hai và định lí Vi-ét lớp 9: lý thuyết và bài tập có lời giải

Phương trình bậc hai và hệ thức Vi-ét gần như năm nào cũng có mặt trong đề thi vào lớp 10. Bài viết hệ thống lí thuyết ngắn gọn và các dạng bài theo đúng trình tự giải.

✍ Tác giả: Th.S Nguyễn Văn Phùng📅 Cập nhật: 20/11/2026⏱ 9 phút đọc

1. Công thức nghiệm

Xét phương trình $ax^2+bx+c=0$ với $a\ne 0$. Tính $\Delta=b^2-4ac$.

  • $\Delta<0$: phương trình vô nghiệm.
  • $\Delta=0$: phương trình có nghiệm kép $x_1=x_2=-\dfrac{b}{2a}$.
  • $\Delta>0$: phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_{1,2}=\dfrac{-b\pm\sqrt\Delta}{2a}$.
Nghiệm thu gọn: khi $b=2b'$ (hệ số $b$ chẵn), dùng $\Delta'=b'^2-ac$ và $x_{1,2}=\dfrac{-b'\pm\sqrt{\Delta'}}{a}$ cho gọn.

2. Nhẩm nghiệm nhanh

  • Nếu $a+b+c=0$ thì phương trình có nghiệm $x_1=1$, $x_2=\dfrac{c}{a}$.
  • Nếu $a-b+c=0$ thì phương trình có nghiệm $x_1=-1$, $x_2=-\dfrac{c}{a}$.

Ví dụ: $3x^2-5x+2=0$ có $3-5+2=0$ nên nghiệm là $x=1$ và $x=\dfrac{2}{3}$.

3. Định lí Vi-ét

Nếu phương trình có hai nghiệm $x_1,x_2$ thì

$$x_1+x_2=-\dfrac{b}{a},\qquad x_1x_2=\dfrac{c}{a}.$$

Các biểu thức đối xứng hay gặp:

  • $x_1^2+x_2^2=(x_1+x_2)^2-2x_1x_2$
  • $(x_1-x_2)^2=(x_1+x_2)^2-4x_1x_2$
  • $x_1^3+x_2^3=(x_1+x_2)^3-3x_1x_2(x_1+x_2)$

4. Dạng bài tìm $m$

Ví dụ. Cho phương trình $x^2-2(m+1)x+m^2+3=0$. Tìm $m$ để phương trình có hai nghiệm $x_1,x_2$ thỏa mãn $x_1^2+x_2^2=22$.

Bước 1: Điều kiện có nghiệm: $\Delta'=(m+1)^2-(m^2+3)=2m-2\ge 0$, tức $m\ge 1$.

Bước 2: Theo Vi-ét: $x_1+x_2=2(m+1)$, $x_1x_2=m^2+3$.

Bước 3: $x_1^2+x_2^2=4(m+1)^2-2(m^2+3)=2m^2+8m-2$.

Bước 4: $2m^2+8m-2=22$ tương đương $m^2+4m-12=0$, nên $m=2$ hoặc $m=-6$.

Bước 5: Đối chiếu điều kiện $m\ge 1$: chỉ nhận $m=2$.

Kết luận: $m=2$.

Lỗi hay gặp: quên điều kiện $\Delta\ge 0$ ở bước 1, dẫn đến nhận cả giá trị $m=-6$ không thỏa mãn.

5. Bài toán thực tế dẫn đến phương trình bậc hai

Các bài về diện tích mảnh vườn, chuyển động có vận tốc thay đổi, năng suất làm việc thường quy về phương trình bậc hai. Sau khi giải, các em luôn đối chiếu nghiệm với điều kiện thực tế (độ dài dương, vận tốc dương, số người nguyên dương…).

Câu hỏi thường gặp

Khi nào dùng Δ' thay cho Δ?

Khi hệ số b là số chẵn hoặc có dạng 2b', dùng Δ' giúp tính gọn hơn.

Có phải lúc nào cũng dùng được Vi-ét?

Chỉ dùng khi phương trình có hai nghiệm, tức là phải kiểm tra điều kiện Δ ≥ 0 (và a ≠ 0) trước.

Dạng Vi-ét thường chiếm bao nhiêu điểm trong đề thi vào 10?

Thường là một ý khoảng 0,5–1 điểm, thuộc nhóm câu phân loại học sinh khá.

Luyện tập ngay để nhớ lâu

Làm đề online có chấm điểm tức thì, lời giải chi tiết từng bước và báo cáo năng lực theo từng mảng kiến thức – hoàn toàn miễn phí.

Th.S Nguyễn Văn Phùng

Th.S Nguyễn Văn Phùng – giáo viên Toán THCS và THPT, biên soạn tài liệu và đề luyện tập theo chương trình SGK mới. Liên hệ học Online + Offline: Zalo 0365.201.693.